چگونه ایجاد می شود؟ پای تیتانیوم در میان است!؛ جرقه زیر خودروهای F1

یکی از تماشایی‌ترین صحنه‌های مسابقات فرمول یک، بارانی از جرقه است که گاهی در تاریکی یا هنگام عبور خودرو از روی دست‌اندازها از زیر آن دیده می‌شود. این جرقه‌ها برخلاف تصور برخی تماشاگران، از اگزوز، موتور یا سیستم الکتریکی خودرو نمی‌آیند. منشأ اصلی آن‌ها تماس بخش‌هایی از کف خودرو با سطح پیست است.

خودروهای فرمول یک برای دستیابی به حداکثر نیروی رو به پایین، بسیار نزدیک به سطح زمین حرکت می‌کنند. هرچه کف خودرو در محدوده طراحی‌شده به پیست نزدیک‌تر باشد، جریان هوا در زیر بدنه و بازده آیرودینامیکی خودرو اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. با این حال، در برخی شرایط، ارتفاع خودرو به اندازه‌ای کم شدن پیدا می‌کند که بخش‌هایی از زیر آن با آسفالت تماس پیدا می‌کنند.

در بخش زیرین خودروهای فرمول یک، مجموعه‌ای از اجزا برای کنترل ارتفاع خودرو و نظارت بر میزان سایش وجود دارد. در مقررات فنی فدراسیون جهانی اتومبیل‌رانی FIA، وجود بخش‌هایی به نام Plank و Skid پیش‌بینی شده است. این قطعات علاوه بر این به ناظران اجازه می‌دهند میزان تماس و سایش کف خودرو را ارزیابی کنند.

وقتی خودرو با سرعت زیاد از روی ناهمواری، جدول یا تحولات ارتفاع پیست عبور می‌کند، سیستم تعلیق فشرده می‌شود و فاصله کف خودرو تا آسفالت کم شدن می‌یابد. در چنین لحظه‌ای، قطعات فلزی نصب‌شده در بخش زیرین خودرو می‌توانند با سطح پیست برخورد و روی آن کشیده شوند.

اصطکاک و سایش شدید فلز با آسفالت، ذرات بسیار داغی ایجاد می‌کند که به شکل جرقه از زیر خودرو به بیرون پرتاب می‌شوند؛ بنابراین، آنچه از دور مانند شعله یا آتش دیده می‌شود، در واقع حاصل جدا شدن و داغ شدن ذرات فلزی در اثر تماس با سطح پیست است.

یکی از دلایل اصلی دیده ‌شدن جرقه‌های مشهور فرمول یک، استفاده از قطعات فلزی مخصوص در بخش زیرین خودرو است. FIA در تبیین مقررات مربوط به صفحات لغزنده عنوان کرده بود که استفاده از تیتانیوم علاوه بر مزایای ایمنی و کنترل سایش، باعث ایجاد جرقه‌های بیشتری هنگام تماس با پیست می‌شود.

در مقررات فنی نیز برای برخی از قطعات مرجع زیر پلانک، استفاده از آلیاژ تیتانیوم آشکار شده است. این قطعات برای کنترل و اندازه‌گیری سایش بخش زیرین خودرو اهمیت دارند. البته جرقه زدن هدف اصلی این قطعات نیست. وجود آن‌ها پیش از هر چیز با کنترل مقرراتی ارتفاع و سایش کف خودرو ارتباط دارد. منظره دیدنی جرقه‌ها در واقع یکی از پیامدهای جانبی تماس این اجزای فلزی با سطح پیست است.

خیر لزوماً این‌گونه نیست. جرقه زیاد می‌تواند نشان دهد که کف خودرو در آن لحظه با پیست تماس پیدا کرده است، اما این محور به‌تنهایی نشانه سرعت بیشتر یا تنظیم بهتر خودرو نیست. ارتفاع خودرو، میزان فشرده‌ شدن سیستم تعلیق، سرعت، بار آیرودینامیکی، شکل پیست و عبور از روی دست‌اندازها همگی می‌توانند بر میزان این تماس تأثیر بگذارند.

اتفاقاً اگر کف خودرو بیش از حد با پیست تماس داشته باشد، سایش قطعات زیرین بیشتر شدن پیدا می‌کند و می‌تواند از نظر مقررات نیز برای تیم دردسرساز شود. FIA میزان سایش پلانک و قطعات مرتبط را کنترل می‌کند و خودرو باید پس از مسابقه همچنان با محدودیت‌های فنی تعیین‌شده مطابقت داشته باشد.

در پایان کار باید بگوییم که جرقه‌های زیر خودروهای فرمول یک خروجی برخورد و سایش قطعات فلزی بخش زیرین خودرو با آسفالت است. نزدیکی بسیار زیاد خودرو به زمین، فشرده ‌شدن سیستم تعلیق و استفاده از صفحات فلزی در کف خودرو، شرایط ایجاد این صحنه را فراهم می‌کند؛ صحنه‌ای که هرچند چشمگیر است، اما ریشه آن در طراحی آیرودینامیکی و مقررات فنی فرمول یک قرار دارد.