چرا گیربکس در دنده عقب زوزه می کشد؟ چرخ دنده ها چه نقشی دارند؟

یکی از صداهای آشنای خودرو هنگام حرکت با دنده‌عقب، صدای زوزه‌ای است که معمولاً با صعود سرعت خودرو بیشتر به گوش می‌رسد. این صدا در بسیاری از خودروها جامعاً طبیعی است و لزوماً به معنای خرابی گیربکس نیست. دلیل اصلی آن را باید در نوع طراحی چرخ‌دنده دنده‌عقب جست‌وجو کرد.

در بسیاری از گیربکس‌های دستی، چرخ‌دنده‌های دنده‌های جلو از نوع مارپیچی یا Helical هستند، درحالی‌که چرخ‌دنده‌های مربوط به دنده‌عقب معمولاً دندانه‌های مستقیم یا Straight-cut دارند. همین تفاوت، مهم‌ترین دلیل ایجاد صدای زوزه مشخص هنگام حرکت با دنده‌عقب است.

دندانه‌های چرخ‌دنده مارپیچی با زاویه نسبت به محور چرخ‌دنده قرار گرفته‌اند. در حاصل، هنگام درگیر شدن دو چرخ‌دنده، تماس دندانه‌ها به‌تدریج شکل می‌گیرد و انتقال نیرو نرم‌تر و کم‌صداتر انجام می‌شود.

اما در چرخ‌دنده‌های دنده‌عقب، دندانه‌ها معمولاً مستقیم هستند. این نوع چرخ‌دنده‌ها هنگام درگیری تماس مستقیم‌تر و ناگهانی‌تری دارند و ارتعاش بیشتری ایجاد می‌کنند. بخشی از این ارتعاش به پوسته گیربکس و سپس به بدنه منتقل می‌شود و گوش راننده آن را به شکل صدای زوزه یا ناله مکانیکی می‌شنود. به همین دلیل است که صدای دنده‌عقب معمولاً از صدای دنده‌های جلو متمایز است.

دنده‌عقب در مقایسه با دنده‌های جلو مدت بسیار کمتری مورد استفاده قرار می‌گیرد و خودرو نیز در این حالت معمولاً با سرعت پایینی حرکت می‌کند؛ بنابراین در طراحی بسیاری از گیربکس‌ها، کم شدن پیچیدگی و هزینه تولید اهمیت بیشتری از بی‌صدا بودن دنده‌عقب داشته است.

در گیربکس‌های معمولی، برای معکوس کردن جهت چرخش خروجی، از یک چرخ‌دنده واسطه یا Idler Gear نیز استفاده می‌شود. این مجموعه به طراحی ساده‌تر دنده‌عقب کمک می‌کند، اما در عین حال به ایجاد صدای مشخص آن نیز منجر می‌شود. به بیان ساده، زوزه دنده‌عقب در بسیاری از خودروها خروجی یک انتخاب مهندسی است؛ یعنی خودروساز پذیرفته است که دنده‌عقب کمی پرصداتر باشد تا این مجموعه ساده و کاربردی باقی بماند.

خیر. نکته مهم این است که راننده باید میان زوزه طبیعی دنده‌عقب و صدایی که به‌تازگی ایجاد شده یا شدت آن صعود یافته است تفاوت قائل شود. اگر خودرو از روز اول در دنده‌عقب صدای مشخص و یکنواختی داشته و این صدا با بیشتر شدن سرعت متناسب با همان الگوی همیشگی تغییر می‌کند، معمولاً جای نگرانی وجود ندارد؛ اما اگر صدای زوزه به‌تازگی ایجاد شده، به‌طور محسوسی شدیدتر شده یا همراه با صداهایی مانند ساییدگی، تق‌تق، ضربه و لرزش باشد، تحلیل گیربکس ضروری است.

کمبود یا نامناسب بودن روغن گیربکس نیز می‌تواند صدای مجموعه را صعود دهد، زیرا روغن وظیفه روان کاری و کمک به کنترل اصطکاک و حرارت قطعات داخلی را بر عهده دارد؛ بنابراین در صورت تغییر محسوس صدای گیربکس، مرور سطح و وضعیت روغن مطابق دستورالعمل سازنده اهمیت دارد.

در خاتمه باید خاطرنشان ساخت صدای زوزه دنده‌عقب در بسیاری از خودروها بخشی از قابلیت طبیعی طراحی گیربکس است. استفاده از چرخ‌دنده‌های دندانه مستقیم در مجموعه دنده‌عقب باعث می‌شود درگیری دندانه‌ها نسبت به چرخ‌دنده‌های مارپیچی دنده‌های جلو صدای بیشتری تولید کند؛ بنابراین اگر این صدا از ابتدا وجود داشته و تغییری نکرده است، معمولاً نشانه خرابی نیست؛ اما تغییر ناگهانی صدا یا همراه شدن آن با علائم دیگر، محوری است که نباید نادیده گرفته شود.